تسبیح خداوند
تَسْبیح، پاک و منزه دانستن خدا از آنچه شایسته او نیست؛ یاد کردن خداوند به پاکی.
والاترین ذکر برای تسبیح خداوند گفتن سبحان الله است؛ و از این رو، یکی از معانی رایج تسبیح، گفتن ذکر سبحان الله است. تسبیح، مستحب است و بهترین زمان تسبیح، هنگام طلوع و غروب خورشید است.
هنگامی که شب ها قرآن را با صدای آرام گوش می دادم ناگهان به آیاتی می رسید که خداوند با بیان خیلی جدی و امر محکم به پیامبرش حضرت محمد می گوید که بلند شو برخیز تسبیح بگو نیمه شب ها تسبح بگو یا می گفت هنگام غروب و سحرگاهان تسبیح بگو و به آن آیات دوباره گوش می دادم و باز میدیدم که چقدر خداوند با امر قاطع و به قول معروف بی شوخی می گوید که: نخواب الان، بعدا در روز کمی وقت هست بخوابی نیمه شب بلند شو تسبیح خدایت را بگو ... و خلاصه ترس به جانم می افتاد می گفتم خدا که به حضرت محمد اینجوری میگه پاشو پس حتما به من نصف شب با چهار تا پس گردنی تا وضو خانه منو همراهی میکنه میگه بلند شو تسبیح بگو ...(مزاح!) از ترسم می رفتم وضو میگرفتم و یک دور تسبیح می گفتم. البته نیکوست که انسان هر گاه یک آیتی از آیات خدا را ببیند سبحان الله بگوید.
در قرآن هفت سوره با تسبیح شروع میشوند و به مُسَبِّحات معروفاند. تسبیحات حضرت زهرا (س) نیز از مشهورترین تسبیحات و ذکرهای شیعی است که در روایات بسیاری بر آن تأکید شده است.
به مجموعهای از دانههای به رشته کشیده شده (معمولا ۱۰۱ دانه) که برای ذکر به کار میرود نیز تسبیح گفته میشود.
واژه شناسی
این کلمه در اصطلاح به معنای مقدسشمردن و مُبرّادانستن (تنزیه) خداوند از صفات سلبیو از هر نوع ضعف و نیاز است.
تسبیح در قرآن
تسبیح و واژههای همریشه با آن در قرآن ۹۰ بار تکرار شده است که در میان آنها واژه «سبحان» بیشترین کاربرد را دارد. غالب این واژگان به معنای تقدیس و تنزیه خداوند هستند.
تسبیح در قرآن کریم گاهی همراه با حمد خداوند مطرح شده است، مانند تسبیح ملائکه، رعد و غیر آن.مفسران بر این باورند این همراهی بدین معنا است که ما به خویش توان تسبیح نداریم، بلکه به حمد و جلال تو تسبیح تو را میگوییم، یا آنکه اگر توفیق و لطف تو نبود، نمیتوانستیم تسبیح تو را بگوییم.
بنابر قرآن، نخستین تسبیحگوی خداوند است، سپس آنان که نزد پروردگارند.ملائکه نیز یا با حمد یا بدون آنخداوند را تسبیح می گویند که بیشتر تفاسیر آن را به نماز تعبیر کردهاند.
از دیدگاه قرآن همهٔ اجزای هستیاز جمله کوهها و پرندگان، افلاک، خورشید و ماه و ستارگان، جنبندگان و اکثر انسانها تسبیح گوی خدایند.
زمان تسبیح
برخی از آیات قرآن به تسبیح در هر صبحگاه و شامگاه امر میکنند که این نشان میدهد در هر زمانی میتوان خداوند را تسبیح گفت.
اما در برخی دیگر، به تسبیح در زمانهای مخصوصی دستور داده شده است، مثلاً قبل از طلوع و غروب خورشید،نیمهشب،در طول شب و اطراف روز و بعد از سجده.در این میان، تأکید بیشتر بر تسبیح در هنگام طلوع و غروب است، یعنی هنگام جابهجایی روز و شب که با مفهوم عبور و تنزیه همخوانی دارد؛ هرچند برخی آن را به معنای نماز که بهترین شکل تسبیح است، دانستهاند.
گونههای تسبیح
سبحان اللّه
بارزترین مصداق تسبیح، ذکر سبحان الله است.
ذکر رکوع و سجده
از جمله تسبیحات، ذکر رکوع و سجده در نماز است:
ذکر رکوع: «سُبحانَ رَبی العَظیمِ وَ بِحَمدِهِ».
ذکر سجده: «سُبْحانَ رَبی الأعلی وَ بِحَمْدِهِ».
تسبیحات اربعه
در آداب اسلامی، غالباً مراد از تسبیح، ذکر «سبحانالله» است؛ اما این اصطلاح در کاربرد گستردهترش، ذکرهای دیگری مانند اللهُ اَکبَر (تکبیر)، لا اِله اِلّا الله (تهلیل) و الحَمدُلله (تحمید) را نیز شامل میشود. تسبیحات اربعه که از ذکرهای واجب نماز است، این چهار ذکر را شامل میشود.
تسبیحات حضرت زهرا(س)
نوشتار اصلی: تسبیحات حضرت زهرا (س)
از مشهورترین ذکرهای شیعی که در روایات بسیاری بر آن تأکید شده و فضایل فراوانی برای آن بیان شده، «تسبیحات حضرت زهرا(ع)» است که از پراهمیتترین تعقیبات نماز و آداب هنگام خواب است. این ذکر شامل ۳۴ الله اکبر، ۳۳ الحمد للٰه و ۳۳ سبحانالله است.
برخی روایات مفهوم تسبیح را وسعت دادهاند و «مذاکرهٔ علمی» و با تأکید خاصی «آه محزون» بر ظلمهایی را که به اهل بیت پیامبر(ص) شده، تسبیح دانستهاند.
تسبیح (سبحه)
تسبیحی ساختهشده از چوب
به مجموعهای از دانههای (مهرههای) به رشته کشیدهشده از جنس خاک، سنگ، چوب، پلاستیک، و مانند آنها نیز تسبیح گویند که معمولاً آن را برای گفتن ذکر یا مشغولیت یا استخاره در دست میگیرند.
تسبیحها معمولاً داری ۱۰۱ دانهاند که به سه بخش سیوسهتایی تقسیم میشود و این بخشها با دو مهره که شکلی متفات دارند از هم جدا شدهاند. این تعداد مهره و نحوه تقسیم آنها برای هماهنگی با تسبیحات حضرت زهرا (س) است.
مُسَبِّحات
سورههای صف، اعلی، حدید، جمعه، تغابن، حشر و اسراء که با تسبیح شروع میشوند، به «مُسَبِّحات» معروفاند.
حاوی موضوعات جذب ثروت و تغییر باورها و ادعیه مجرب